Al een eeuw danst een Mennink als bieleman vooraan de stoet

BRONKHORST – De Bronkhorster kermis, elke eerste donderdag en vrijdag van september, had dit jaar een zeer bijzonder tintje. Op een kermisfoto uit 1926 waar de Schutterij Eendracht van Bronkhorst poseert is één van de bielemannen Johan Mennink; de opa en naamgever van de huidige bieleman Johan Mennink (66). Honderd jaar zijn verstreken en nog steeds danst een Mennink als bieleman vooraan de stoet. Reden voor de schutterij om hem in het zonnetje te zetten. Johan kreeg een oorkonde uitgereikt als dank voor tien decennia lang trouwe dienst van een Mennink als bieleman.

Door Alice Rouwhorst

Een eeuw na dato werd opnieuw een soortgelijke staatsiefoto gemaakt met de schutterij en de bielemannen. Alsof de tijd heeft stil gestaan. De bielemannen nog steeds geschminkt en gekleed in hun kleurrijke tenue, een roos op de schoen en hun bijl of sabel in de hand. Het bestuur van de schutterij tevens in hetzelfde pak: zwart colbert, wit overhemd, rode stropdas, witte broek en zwarte schoenen. Enig verschil is de kleur van de foto én dat er dit jaar niet één, niet twee, maar vier Menninks bieleman zijn. Naast Johan zijn zoon Roy, dochter Mandy en zus Johanna bieleman en -vrouw. Twee van het vrouwelijke geslacht, dat was lange tijd ondenkbaar. Pas sinds 2023 is dat toegestaan in Bronkhorst.

Een droom komt uit
“Ik kijk er elk jaar weer enorm naar uit. Leef er echt naar toe en vind het een grote eer dat ik dit al zolang mag doen”, zegt Johan ietwat geëmotioneerd. Ook Johanna kan haar tranen maar amper bedwingen, zó blij is ze met deze kans, die lange tijd voor vrouwen niet mogelijk was. “Ik hoefde niet lang na te denken toen Johan vroeg of ik bielevrouw wilde zijn. Dit is een droom die uitkomt. Ik voel me zo vereerd dat ik dit mag doen! Dit stond bovenaan mijn bucketlist. Die kan ik nu afvinken!” De hele dag gaat de glimlach niet van haar gezicht. Ze geniet met volle teugen. Ook Mandy en Roy zijn blij en vinden het bijzonder dat ze op deze speciale dag hun vader bij mogen staan. Johan, maar ook zijn vrouw Yvonne en de kleinkinderen die de hele dag van de zijlijn meebeleven, ervaren deze dag intens. Een traktatie voor de menigte in de vorm van een plak Bronkhorsterkoek is hún blijk van waardering.

Paaltjes hakken
Het verloop van de handelingen tijdens de Bronkhorster kermis is traditiegetrouw elk jaar hetzelfde, zo ook voor de bieleman. Hij of zij wordt eerst geschminkt door vrijwilligers. Bij goedkeuring van het bestuur krijgt de bieleman een rozet opgespeld en wordt verplicht een borrel gedronken. “Want volgens het statuut kan de bieleman dan beter dansen”, legt Johan uit. De jonge-jeneverfles komt deze dag nog meerdere malen tevoorschijn om op de voortgang en/of goede afloop te proosten. De bieleman danst voorop in de stoet bij het ophalen van de kolonel en de rondgang door de stad naar de vogelweide. Zodra de koning bekend is, zijn koningin heeft gekozen en het koningszilver omgehangen heeft gekregen, gaat de tocht vanaf de dijk door de stad. Daar begint de taak van de bielemannen. Ze hakken twee met bloemen versierde paaltjes om. “Allereerst ontdoen de sappeurs, dat zijn Johanna en Mandy, met hun sabels de paaltjes van de bloemen. Dan gaan Roy en ik de denkbeeldige kring in om het paaltje om te hakken. Maar voordat we dat doen moeten we onze bijl ‘slijpen’. Dat doen we met een stuk ontbijtkoek. We ‘hakken’ daar plakjes af die we ronddelen. Niemand anders mag in de kring, want de bijl is echt vlijmscherp. Onze taak zit er na de dans van het koningspaar op.”

Twee koningsparen in één familie
Dit jaar waren Daan Thiele en Viveke Meutstege het dansende koningspaar. Tijdens een opvallende stilte van het toekijkende publiek schoot Daan het laatste stukje vogel naar beneden. Hiermee was het koningspaar 2026 bekend. Knuppelkoningin 2026 werd Kitty Kettelerij. Door haar toedoen werd Stijn Meutstege koning. Vriend en vriendin van zus en broer Meutstege zorgden voor een unieke situatie: twee koningsparen in één familie.

Het lot bepaalt
“Een bieleman kun je niet worden, dat bén je! Het moet in je genen zitten”, zegt Mennink. “Je moet ermee opgegroeid zijn om te snappen wat het is.” Mennink is er zeker mee groot geworden, want sowieso waren zijn opa en neef bieleman. “In mijn kindertijd, in de jaren zestig, waren er allemaal grote gezinnen in Bronkhorst. Er waren zo vijfentwintig kinderen die met de kleine schutterij mee deden. Het lot bepaalde welke rol je kreeg. Op mijn achtste, in 1968, was ik voor het eerst bieleman. Dat vond ik prachtig.”

Een kwart eeuw vol maken
Mennink kwam als volwassene in Baak te wonen. Het bloed kruipt waar het niet gaan kan, want ook in deze plaats was hij meerdere keren bieleman tijdens de Baakse kermis. “In 2004 werd ik door de Bronkhorster Schutterij gevraagd of ik terug wilde komen. Ik was dat jaar eerst in Bronkhorst en daarna in Baak bieleman. Het jaar erop heb ik alleen in Bronkhorst gedanst, waar mijn roots liggen, en dat doe ik nog steeds. We dansen tijdens het hakken van de paaltjes op het stuk ‘Heimliche Liebe’ van Johan Brussig.” Dit jaar kwam de muzikale ondersteuning van een samengesteld korps, dat meerdere malen een natje en droogje kreeg. “Deze kermis ben ik voor de 22ste keer bieleman. Het is mijn passie om deze traditie voort te zetten. Of mijn kinderen bieleman in Bronkhorst willen zijn, weet ik niet. Dat is geheel aan hen, maar ze moeten het me nu nog niet afpakken! Ik wil sowieso de vijfentwintig jaar vol maken. Daarna stop ik.”

Een bieleman is een onderdeel van de Schutterij. In Bronkhorst is dat de Schutterij Eendracht van Bronkhorst. Schuttersgilden werden in de dertiende eeuw in het leven geroepen ter verdediging van de stadsmuren en het handhaven van de maatschappelijke orde. Aanvankelijk waren zij gewapend met hand- en kruisbogen, later beschikten ze over de bekende voorlader geweren, ‘bussen’ genaamd. Het vogelschieten wordt nog steeds met een dergelijk geweer gedaan. Na 1900 raakten de schutterijen in verval. In Bronkhorst is het organiseren van de kermis de hoofdtaak van de schutterij geworden. De schutterij bestaat uit voordansers (twee bielemannen en twee sappeurs), muzikanten, trommelslagers, grenadiers, jagers, officieren en gildemeesters. De beide laatsten vormen het bestuur en dragen op de witte pantalon een blauwe, respectievelijke rode bies. De gekke, kleurrijke pakken van de bielemannen zijn waarschijnlijk het gevolg van de armoede omstreeks het jaar 1900. Volgens de overlevering waren destijds hun militaire pakken versleten. Door geldgebrek werd besloten lappen aan elkaar te naaien en zo nieuwe bielemanpakken te creëren. De oorsprong van het paaltje hakken zou in de tijd van de Reformatie (zestiende eeuw) liggen. De protestanten probeerden de katholieke processies te verstoren door stammen, struiken en dergelijke op de weg te leggen. De huidige paaltjes symboliseren deze versperringen.