Van Raaij belicht het ware moderne boerenbestaan

ACHTERHOEK - Podcastmaker en journalist Christel van Raaij werkt al jaren om een taboe te slechten. De Zutphense bestudeert en richt projecten op die de donkere gevoelens belichten die gevoeld worden op boerenerven. Over donkere gevoelens wordt vaak niet gesproken en dat taboe hoopt ze vanaf nu ook met een waarachtig fictieverhaal te slechten. Een schets van een agrarisch probleem.

Door André Valkeman

Schulden bij de bank, geen opvolging, stikstofproblematiek, dalende melkprijzen, ongeluk in het huwelijk... Er zijn talloze problemen denkbaar, vertelt schrijfster Christel van Raaij, waarmee boeren kunnen kampen. Van Raaij staat midden in de agrarische wereld. Eerst als journalist bij Veeteelt, daarna als strategisch adviseur en projectleider bij LTO Noord en nu vanuit haar bedrijf Anders kijken.

“De gedachte dat er onder boeren relatief gezien veel mensen zijn die rondlopen met problemen en die voor zichzelf houden klopt volgens mij wel. Ze zien het als hun eigen probleem en vinden het lastig om erbij stil te staan of er woorden aan te geven.”

Zorgen en feiten
Al een aantal jaar bestaan er zorgen over de mentale gezondheid van agrariërs. Gemiddeld overlijden jaarlijks 17 werknemers per 100.000 werknemers in de agrarische sector door zelfdoding. Mensen die werkzaam zijn in de agrarische sector hebben daarmee relatief het hoogste risico op zelfdoding. Dat blijkt uit cijfers en gegevens die onder meer stichting 113 Zelfmoordpreventie samenstelde.

Boerengezinnen moeten dan soms verder met vragen waarom de boer in hun midden koos het leven te verlaten. Van Raaij werkte aan AgroZorgwijzer, de voorloper van Taboer, een initiatief van onder meer LTO Noord dat boeren en tuinders ondersteunt bij mentale problemen en psychosociale stress. Een laagdrempelig loket dus waar ze een luisterend oor vinden en eventueel hulp en informatie krijgen over financiële zorgen, bedrijfsvoering, en de druk door wetgeving.

“In journalistieke gesprekken, maar ook in gesprekken voor dat AgroZorgwijzer, merkte ik dat sommige boeren die ik sprak iets los lieten van hun gevoel en angsten. Ik weet niet waarom dat zo werkt, misschien omdat ik de tijd neem om te luisteren, niet oordeel en iets verder van ze af sta.”

Al die gesprekken zijn de basis voor haar debuutroman Tot Hier; waarmee ze de problematiek mede op de agenda wil krijgen. “Wat ik in het werkelijke moderne boerenleven zag heb ik nu in een fictief verhaal willen stoppen. Ik wilde een boek over het ware boerenleven dat hopelijk een taboe zou slechten om het op het platteland beter maar niet over mentale problemen te hebben.”

Haar hoofdpersonages zijn Pieter en Tine, zij runnen samen hun melkveebedrijf in de Achterhoek. De kaft van het boek is een geschilderd IJssellandschap met singels en houtwallen in het vergezicht. Wanneer het echtpaar moet verhuizen vanwege een nieuwe rondweg, komen niet alleen hun plannen met de boerderij onder druk te staan.

Tine bruist van de ideeën voor de toekomst, terwijl Pieter langzaam vastloopt in zorgen en onzekerheid en gemis van zijn oude boerderij. Hun kinderen, Vera en Jurre, zoeken hun plek tussen ouders die ieder een andere kant op lijken te gaan.

Van Raaij: “Wat dan enkel een verschil in aanpak en karakter lijkt, groeit uit tot bijna totale verwijdering en ook wantrouwen. En wanneer is de grens bereikt? Wanneer zeg je: tot hier en niet verder.”

Bespreekbaar
Ze hoopt dat het boek erkenning geeft in de agrarische sector en het fictieve verhaal mentale gezondheid helpt bespreekbaar te maken in die sector. “Voor mensen van buiten de plattelandsstreken hoop ik daarbij een verhaal te geven dat een menselijke kant laat zien van de boeren. Zij zien wellicht vaker de protesterende boze boer op tv, ik hoop te laten zien door welk gevoel van klem te zitten die boer eventueel die boosheid kan krijgen.”

Toeren
Van Raaij gaat met het boek on tour door de lage landen. Ze zat al bij podcast De Nedersaksen van Albert Bartelds en Hendrik Jan Bökkers.

Met het boek onder de arm wil ze elke provincie in Nederland bezoeken én naar Vlaanderen voor gesprekken over er voor elkaar zijn in moeilijke tijden. “Maar dit boek speelt toch in de Achterhoek af? Kun je zeggen. Klopt, maar de verhalen zoals die van Pieter en Tine spelen overal op het platteland, en niet alleen in boerengezinnen trouwens.”

Van Raaij vertelt van mensen uit de agrarische sector al reacties te hebben gehad over de herkenbaarheid van het verhaal. “Zo is er op het boerenerf altijd wel werk te doen waar je met je gedachten alleen in kan vluchten als boer. Waardoor er van een gesprek over je problemen of issues niets komt. Daarmee groeien die problemen alleen maar, omdat er geen ventiel is ze te ontladen. Dat ventiel is vaak: ze bespreken.”

 “In het boek loopt niet alles op een manier zoals je als lezer misschien hoopt. Het is geen sprookjesverhaal met alleen maar happy ends, en zo is het ware leven natuurlijk ook niet. Helaas. Tot hier laat zien dat iemand weer licht op zijn wegen kan krijgen, door problemen te bespreken. Als je die problemen en verhalen onbesproken laat, ja: dán ontstaat een donkerte die gevaarlijk kan zijn.”

Bijeenkomst?
Zie jij kans om Christel van Raaij als spreker te koppelen aan een grotere bijeenkomst voor plattelandsbewoners? Of het nu gaat over het boek Tot Hier, de invloed van taal en cultuur op hoe mensen omgaan met hun gevoelens of het voeren van gesprekken wanneer je je zorgen maakt, dan vraagt Van Raaij contact op te nemen.“Dan kijken we wat mogelijk is.”


De cover van het boek.