Nieuw monument herinnert aan de tijd dat de trams nog door Hengelo reden

ma 20 apr, 13:41 Cultuur

Tramlijn Zutphen-Hengelo bestond van 1903 tot 1939

Door Luuk Stam

HENGELO – Maar heel weinigen zullen er nog levendige herinneringen aan hebben, maar de trams die hier tot eind jaren dertig van de vorige eeuw door de straten reden, speelden een belangrijke rol in de ontwikkeling van het dorp Hengelo. Een nu onthuld monument op de hoek van de Tramstraat en de Spalstraat herinnert aan de 19 kilometer lange tramlijn van de Tramweg-Maatschappij De Graafschap (TMDG), die vanuit Zutphen via Warnsveld en Vorden naar Hengelo liep. Hier was het eindstation gevestigd, inclusief werkplaats en remises.

Daar vlakbij – waar ook al een tegel van de historische tegelroute lag – is nu het monument geplaatst. De bijbehorende tegel is op een verhoogde staander geplaatst. Een deel van de rails in het nieuwe monument is nagemaakt, maar het middelste gedeelte is originele rails. Deze stukken deden jarenlang dienst als waslijn, in de achtertuin van het ouderlijk huis van de Keijenborgse familie Middelkoop. Na het overlijden van vader en moeder haalden de kinderen aldaar het huis leeg. Zij namen contact op met de historische vereniging De Olde Kaste, want die palen in de tuin, daarvan hadden hun ouders altijd verteld dat het oorspronkelijk stukken rails waren, ooit deel geweest van de tramlijn Zutphen-Hengelo.

Volop medewerking 
Voor de vereniging die zich inzet om de geschiedenis van Hengelo en Keijenborg levend te houden, gaven de ‘waslijnpalen’ de aanzet tot de ontwikkeling van dit monument. Daarbij kwam er van alle kanten volop medewerking. De gemeente Bronckhorst deed het grondwerk en stelde zand en stenen beschikbaar, lokale bedrijven sponsorden materiaal en verzorgen het straatwerk. Aan burgemeester Patrick van Domburg deze woensdagmiddag (15 april) de eer om het monument te openen, samen met Frans Geurtsen, voorzitter van De Olde Kaste.

Die laatste vertelt de aanwezigen bij de onthulling onder meer over hoe de aanleg van de in 1903 geopende tramlijn het dorp Hengelo en de directe omgeving ‘uit het isolement’ haalde, tot die tijd ging vrijwel alles met paard en wagen. Met de tram konden dorpsbewoners zich eenvoudiger verplaatsen en handel drijven. Ook voor heel wat bezoekers van buiten was het nu gemakkelijker geworden om het dorp te bereiken, bijvoorbeeld om één van de destijds alom bekende paardenmarkten te bezoeken. “Op marktdagen waren er hier voor zes uur ’s ochtends al drie volle trams het dorp binnen komen rijden”, vertelt Geurtsen.

De fiets
Ook burgemeester Van Domburg luistert met veel interesse naar de verhalen over de tramlijn van weleer, waarvoor mensen voor een retourtje 45 guldencent betaalden. De reis van Zutphen naar Hengelo duurde zo’n zeventig minuten. Concurrentie kwam er in de vorm van de fiets, later van de bus en de vrachtwagen. De tramlijn zag de populariteit alsmaar dalen, om uiteindelijk geheel te verdwijnen. “Heel mooi en waardevol om nu op deze manier een belangrijk stuk historie terug te brengen in het heden”, stelt ook de burgemeester.

Pas rond 1950 werden veel van de rails uit de Hengelose dorpsstraten verwijderd. Ze bleken dus uitstekend geschikt te zijn als waslijnpalen, zoals ook bekend is dat een plaatselijke aannemer delen gebruikte voor de constructie van woningen. “Misschien komt er in de komende jaren nog wel meer tevoorschijn”, klinkt het bij de historische vereniging, die dan ook hoopt de nu nagemaakte railsdelen ooit te kunnen vervangen door originele stukken.