Coalitiebreuk zet samenwerking in gemeente op scherp

6 februari 2025, 09:05 Politiek

CDA en PvdA beraden zich op toekomst coalitie zonder GBB

HENGELO (Gld.) – De spanning was om te snijden tijdens de extra raadsvergadering van de gemeente Bronckhorst donderdagavond, 30 januari. Het spoeddebat, opgetuigd naar aanleiding van het uiteenvallen van de coalitie tussen Gemeentebelangen Bronckhorst (GBB), het CDA en de PvdA twee weken geleden, leidde tot scherpe woorden, maar bracht geen duidelijkheid over de politieke samenwerking in de gemeente óf over het lot van de twee voormalige GBB-wethouders die mogelijk hun functie moeten opgeven.

Door Guus Helle

“Populisme ten top”, is de conclusie van CDA-fractievoorzitter Rob Weverink over de coalitiebreuk: “De GBB is een totaal onbetrouwbare partij geworden om mee samen te werken.” VVD-voorman Hans Puijk zegt vragen te krijgen van geschrokken burgers: “Is die lokale fractievoorzitter van GBB een soort Donald Trump aan het worden?” En GroenLinks hekelt het ‘weglopen’ uit een coalitie: “Je zin niet krijgen is in onze ogen geen reden om stampij te maken.” De toon van het debat afgelopen donderdag is snel gezet: GBB krijgt van alle kanten kritiek op hun besluit de coalitie te laten klappen op windenergie.  

Windmolens
De politieke instabiliteit is ontstaan op 23 januari, toen GBB bekendmaakte het coalitieakkoord met het CDA en de PvdA los te laten en de samenwerking op te zeggen. Directe aanleiding is de raadsvergadering van 18 december afgelopen jaar, toen alle partijen, behalve GBB, instemden met een amendement over de energietransitie. Dit voorstel schrapt de windmolenstop die de gemeente sinds 2020 in een beleidskader heeft vastgelegd. Hierin staan afspraken over een maximale tiphoogte van 150 meter en minimale afstand van windmolens tot dorpskernen van tien keer de as-hoogte. Het amendement maakt het mogelijk voor ontwikkelaars om binnen een kilometer van dorpskernen windmolens tot 250 meter te bouwen. Volgens de instemmende partijen is de beleidswijziging nodig om de doelen voor de energietransitie te halen, zoals gesteld in de Regionale Energiestrategie Achterhoek.

‘Weinig reden om te jammeren’
GBB vindt de instemming van het CDA met de bouw van deze windturbines een te grote beschadiging van het onderlinge vertrouwen in de coalitie. Ook voelen ze zich gepasseerd ten tijde van het amendement in december: “De avond voor de raadsvergadering van 18 december is het voorstel pas kenbaar gemaakt aan ons. En na het lezen van dit amendement bleek dat alle partijen buiten GBB om een besluit hebben genomen om de windmolenkaders, qua hoogte en qua afstand, en het moratorium los te laten. Om daarmee de deur open te zetten voor grote windmolens. Dan snap je wellicht wel waarom wij als fractie ons zo ontzettend besodemieterd voelen door de twee voormalige coalitiepartners. Beide partijen hebben ervoor gekozen om GBB als partner niet mee te nemen in zo’n cruciaal besluit.”

Hij stelt dat tijdens de coalitieonderhandelingen in 2022 zowel CDA als PvdA akkoord zijn gegaan met de windmolenstop, voor de gehele bestuurstermijn. CDA-er Weverink spreekt dit faliekant tegen: “Het coalitieakkoord is de bouwsteen van onze samenwerking. Daarin hebben we afgesproken dat we tot 1 januari 2024 niets aan wind zouden doen en dat we daarna zouden kijken hoe het er dan voorstaat. Daarmee is het nu een vrije kwestie geworden.”

Hij vraagt zich hardop af waarom GBB er niet voor heeft gekozen om het moratorium bij de onderhandelingen van het coalitieakkoord te zetten op 1 januari 2027 en krijgt hierin bijval van coalitiegenoot PvdA. Ook de andere partijen vragen zich af waarom GBB op dit onderwerp uit het coalitieakkoord is gestapt. GroenLinks-fractievoorzitter Ulrike ter Braak: “Wij voelen weinig begrip om te jammeren wanneer de meerderheid gesproken heeft.”

Of er daadwerkelijk windmolens gaan komen in de gemeente is hiermee overigens niet gezegd. Onderzoek van de provincie moet nog uitwijzen of windmolens vanuit milieuoogpunt wel toe zijn gestaan in het gebied. Ook bestaat de mogelijkheid dat Defensie de Achterhoek wil gebruiken als laagvlieggebied voor helikopters. Mocht dat gebeuren, dan zullen de windmolens er hoogstwaarschijnlijk niet komen.

Onduidelijke positie
De coalitiebreuk schept niet alleen onduidelijkheid over de politieke samenwerking in Bronckhorst, maar ook over het lot van de twee GBB-wethouders Emmeke Gosselink en Evert Blaauw. GBB geeft aan het onwenselijk te vinden dat er een bestuurscrisis in de gemeente ontstaat zo kort voor de gemeenteraadsverkiezingen in maart 2026 en ziet graag dat de wethouders aan het werk blijven.

Gosselink en Blaauw zeggen dit zelf ook te willen en hebben daarom hun lidmaatschap in de GBB opgezegd. Hiermee signaleren ze dat ze verder willen in het gemeentebestuur als onafhankelijk wethouder. Echter is dit nog niet verzekerd: de overgebleven coalitiepartijen, CDA en PvdA, hebben de mogelijkheid eerst op zoek te gaan naar een nieuwe coalitiepartners. Beide fracties hebben aangegeven dit te zullen doen, vóór ze overwegen om de wethouders zonder partij te laten zitten.

In het debat pleit Gosselink bij CDA-voorman Weverink voor behoud van haar positie en benadrukt dat er consequenties kunnen zijn aan het uitstellen van besluiten: “U heeft ons gezamenlijk geïnstalleerd. Het was niet alleen maar één partij. U gezamenlijk heeft daartoe besloten. In het algemeen belang, maar ook in de continuïteit van alle dossiers, vind ik het van belang om me daarop in te zetten.”

Hoe nu verder?
Het debat maakt duidelijk dat de politieke toekomst van Bronckhorst alles behalve vaststaat. Geen besluit is genomen, wel zijn de mogelijke vervolgstappen op een rijtje gezet.

Als eerste is het aan het CDA en de PvdA om op zoek te gaan naar nieuwe coalitiepartners. Beide partijen hebben de wens uitgesproken om een stabiele coalitie te vormen die in ieder geval tot de gemeenteraadsverkiezingen van komend jaar stand kan houden. Belangrijke onderwerpen als de energietransitie en migratie staan nog op de agenda voor 2025. PvdA-fractievoorzitter Luuk Preijde geeft aan dat ‘externe hulp’ mogelijk zal worden ingezet om de coalitievorming te bespoedigen.

Het lot van de twee onafhankelijke wethouders zal pas besloten worden als een nieuwe coalitie is gevormd. Preijde kan nu nog geen uitsluitsel geven: “Het zal ongeloofwaardig zijn als de wethouders zich aansluiten bij een andere partij, alleen om te kunnen blijven zitten. Helemaal voor wethouder Blaauw, als oprichter van GBB.” Uiteindelijk zal het neerkomen op de nieuw te vormen coalitie: deze stelt mogelijke wethouders voor aan de gemeenteraad, waarna de raad hiermee kan instemmen. Met een meerderheidscoalitie zal dit proces flink worden bespoedigd.

Mocht er toch geen nieuwe coalitie ontstaan, of een coalitie die in de gemeenteraad geen meerderheid kan vinden, kan dit een bestuurscrisis veroorzaken: er is te weinig draagkracht om grote beslissingen te nemen. De besturende partijen zeggen dit te willen voorkomen en zo snel mogelijk in gesprek te gaan met de andere fracties, met uitzondering van GBB.

Van het uitschrijven van vervroegde verkiezingen, zoals kan gebeuren wanneer het kabinet in Den Haag valt, is in gemeenten geen sprake. Zelfs als alle wethouders aftreden, blijft de burgemeester zitten en is het aan hem om de gemeenteraad te vragen een nieuwe coalitie te vormen. Aan de oproep van GroenLinks om het college demissionair te verklaren willen de coalitiepartijen dan ook geen gehoor geven: “De gemeenteraad, als beslissend orgaan, is gewoon missionair. We hoeven ons niet stil te laten vallen.”