Monumentenprijs Bronckhorst 2024 voor waterproject ‘t Medler in Vorden en TRAFO-huisje in Baak

BRONCKHORST/ZELHEM – In Museum Smedekinck Pluimersdijk 5 in Zelhem stond de openingsavond van de Open Monumentendag Bronckhorst op woensdag 11 september in het teken van monumenten binnen het thema: ‘Erfgoed van routes, netwerken en verbindingen’. Zowel vertegenwoordigers van de genomineerde monumenten, het themakunstwerk dat werd geveild én een muzikaal optreden van stonden in het teken van monumenten. Zo’n tachtig belangstellenden waren er getuige van.

Door Liesbeth Spaansen

Opening voorzitter
De openingsavond is een vaste waarde binnen het programma van het monumentenweekend in Bronckhorst. Han van der Lans, voorzitter van het Comité Bronckhorst, gaf een toelichting op het thema, de bezienswaardigheden en de activiteiten van het weekend. “Volle zaal, hartstikke leuk en veel interesse voor wat wij doen en daar doen we het ook voor”, opent hij de avond. Na het kort voorleggen van het programma, vroeg hij een applaus voor Museum Smedekinck voor de gastvrijheid en daaraan gaf iedereen graag gehoor.
De film waarin alle 37 deelnemende monumenten kort langskomen, werd hier en daar -kort- onderbroken door informatie van de partners. “Belangrijk”, zo stelt Han van der Lans, “want dankzij deze partners en ook de gemeente kunnen we het weekend organiseren.” Om alle monumenten te gaan bekijken, zou een hele uitdaging zijn, weet Van der Lans. “Er zijn een aantal monumenten die al een aantal jaren meedoen gelukkig, die heeft u misschien al gezien. Er komen elk jaar nieuwe monumenten bij.”

Monumentenprijs
Wethouder Wilko Pelgrom ervoer bij binnenkomst in Museum Smedekinck meteen herinneringen van vroeger. “61 jaar geleden ben ik geboren op de boer. Dan kwam je achterom over de deel, onder de hilde stonden de koeien, paardenbox en wc aan de rechterkant, en het kleine knechtenkamertje boven de deel.” Niks gelogen, was de conclusie nadat een van de aanwezigen het knechtenkamertje van Smedekinck aanwees. “Er is wel veel veranderd in een mensenleven.”

Het is de derde keer dat wethouder Pelgrom de Monumentenprijs mocht uitreiken, deze keer in Museum Smedekinck. Deze boerderij is al genoemd in 1341, en er is nu een stukje historie van Zelhem te zien. “Dank dat ik hier namens de gemeente mag zijn om de Monumentenprijs uit te reiken aan initiatiefnemers die passie hebben voor monumenten. We hadden dit jaar twee genomineerden en er is een ex aequo uitslag gekomen. Het is goed daar even bij stil te staan.”
Het TRAFO-huisje van Liander in Baak uit de jaren ‘20/’30 is gered van de sloop. “Plannen waren in voorbereiding om een eigentijds trafohuisje te bouwen. Het monumentenschildje zat er niet meer op, anders had dat misschien een signaal geweest, maar de buurt heeft aangegeven dat het een monument is, en belangrijk om te behouden. Dat is gewaardeerd, dank voor de inzet daarvoor!”
Voor ’t Medler in Vorden is het project, een inrichtingsplan voor watermaatregelen op het landgoed, een samenwerking van agrariërs, de gemeente Bronckhorst, de provincie Gelderland, Vereniging Agrarisch Landschap Achterhoek en Waterschap Rijn en IJssel. “Iedereen ziet wat het klimaat doet, dat maatregelen nodig zijn, en dat heeft hier een mooi effect gehad. Het hoofddoel was het watersysteem herstellen zodat deze klimaatbestendig wordt: het moet kunnen omgaan met zowel droogte als natte tijden.”

De jury concludeerde dat beide projecten niet met elkaar te vergelijken waren. ‘Wel is er in beide gevallen sprake van een zorgvuldige omgang met het monument waarbij er in beide gevallen oog is voor de bredere (maatschappelijke) functie van het erfgoed.’ Bij hoge uitzondering wees de jury beide projecten aan als winnaar van de Monumentenprijs 2024. Eelco Schurer van ‘t Medler en Jeroen Maas van Liander ontvingen van wethouder Wilko Pelgrom felicitaties, elk een cheque en bloemen. De bijbehorende pentekeningen volgen op een later moment. Voor Liander was er een nieuw gemeentelijk monumentenschildje meegenomen.

Eelco Schurer bedankte de monumentencommissie en de gemeente. “Een eer. Het project is gelaagder, want het gaat niet alleen over water, maar ook over natuur, cultureel erfgoed, landbouw en rijksmonumenten die opgeknapt worden. Ook landelijk was er belangstelling voor. We gaan nu voorwaarts, want in 2026 wordt de laatste hand gelegd aan het geheel. Dan worden De Wiersse en De Wildenborch ook aangesloten op het watersysteem. Dan moet het gaan. Ik ben blij en trots dat we deze prijs mogen ontvangen.”

Ludieke veiling
Vanaf januari had het monumenten comité artikelen gepubliceerd in Contact, waarbij telkens een tekening was gevoegd van grafisch ontwerper Gijs Boelaars, tevens lid van het comité. Elke tekening bleek een onderdeel te zijn geweest van een geheel met tal van monumenten in de gemeente Bronckhorst en Achterhoekse gebruiken, de zogenoemde Eigen Aardigheden. De ingelijste en gesigneerde tekening werd op deze avond op ludieke wijze geveild, met Aart Mudde als veilingmeester. Het kwam in bezit van Eelco Schurer van ‘t Medler die het vervolgens afstond aan Willy Graffelman van Museum Smedekinck, waar het een mooie plek krijgt, met vermelding van de eigenaar. Kopieën van de tekening zijn in beperkte oplage te koop, een groot aantal werden al gesigneerd en verkocht in de pauze.

Muzikaal intermezzo
Het duo Eén en Ander, Erik Knoef en Anita Oldenhave, vermaakte het publiek met zang en cabaret met een nieuw programma, waarin de actualiteit van de avond een mooie rol heeft gekregen. Met hun humor en muzikaliteit weten zij het publiek direct te boeien.

Weekend vol monumenten
De Open Monumentendag Bronckhorst volgde op zaterdag 14 en zondag 15 september waar 37 monumenten de deuren openden voor publiek. Behalve de Bronckhorster website werd ook de landelijke website van Monumentendag ‘gevuld’ en zo kwamen er ook van buiten deze regio geïnteresseerden een kijkje nemen.

Bij de hoofdlocatie van 2024: Museum Smedekinck konden belangstellenden ook bij de bushalte gaat staan, om in te stappen naar Doetinchem of Oude IJsselstreek. Zo maakten zij de verbinding met geopende monumenten aldaar.