Dominee bracht de kerk meer naar buiten: ‘Je hebt pas betekenis als je écht iets kunt doen voor het dorp’

Rineke van den Berg (45) verruilt Hengelo na vier jaar voor Wapenveld

Door Luuk Stam

HENGELO – Van een multimediale QR-wandeling door de straten van Hengelo met als thema het lijdensverhaal van Jezus tot een samenwerking rondom de Palmpasenroute met lokale ondernemers, zij sponsoren het nodige lekkers. De route zelf bouwt sinds twee jaar niet meer de vertrouwde brug vanuit de Remigiuskerk richting de katholieke kerk, die is immers gesloten. Wél is er een nieuw startpunt, de jaarlijkse optocht vol versierde paasstokken begint nu bij woonzorgcentrum De Bleijke. “De bewoners daar vinden dat prachtig”, vertelt Rineke van den Berg. “Die verbinding zoeken, dat vind ik mooi. Dan kun je treuren van: we kunnen niet meer van de ene naar de andere kerk lopen. Maar ik zie zoiets dan ook als een kans.”

Het tekent de vier jaar dat zij in Hengelo als dominee binnen de protestantse gemeente actief was. Vanaf het eerste moment neemt de predikante in 2021 het voortouw in het uitrollen van initiatieven om naast de reguliere activiteiten ook buiten de kerkmuren te treden. Het blijft niet onopgemerkt, getuige ook haar deelname als ‘bekende Hengelose’ aan het door muziekvereniging Crescendo opgezette Maestro in 2024, dat ze zelfs wint. “Alleen al het feit dat ze je daarvoor vragen omdat jij de dominee bent, dat heb ik heel leuk gevonden”, zegt Van den Berg, die ondanks haar warme band met het dorp toch heeft besloten te vertrekken.

Andere uitdagingen
Afgelopen zondag (31 augustus) was haar afscheidsdienst in de Remigiuskerk. Ze stapt over naar de Petruskerk in Wapenveld, bij Zwolle. Dat na een relatief korte periode in Hengelo, want vier jaar is in de regel de minimale ambtstermijn voor een dominee: “Maar dit kwam op mijn pad. Dan is er iets dat je daarin raakt, zoals dat soms gebeurt in het leven. Ik voel me ertoe geroepen om daar aan de slag te gaan. Een nieuwe gemeente helpt om weer geïnspireerd te raken, weer op een andere manier aan het werk te gaan. Je blijft kerkdiensten doen, je blijft mensen bezoeken, maar op een andere plek zijn weer andere uitdagingen.”

De in Culemborg geboren Van den Berg was voordat ze naar Hengelo kwam actief als predikant in achtereenvolgens Veendam (ruim zes jaar) en het Overijsselse Bruchterveld (ruim zeven jaar). Nu dus weer een verhuizing, samen met haar man en dochters van inmiddels 15, 13 en 7 jaar oud. “Het was een heel besluit, dat we ook echt als gezin hebben besproken. Er kwam honderd procent steun van allemaal, dat is heel fijn en ook wel bijzonder. Ook de kinderen kunnen blijkbaar heel goed schakelen, staan open voor nieuwe dingen.”

Alle leeftijden
Waar Van den Berg zelf naar uitkijkt, is om straks in Wapenveld deel te kunnen zijn van een (christelijke) gemeenschap met meer gevarieerdheid in leeftijdsopbouw. “Dat vind ik voor mijn eigen dochters fijn, maar ook voor mezelf, dat ik wat meer met alle leeftijden samenwerk. Dat heb ik hier wat gemist. Doordeweeks had ik wel gesprekken met dertigers, veertigers, vijftigers, maar er was vanuit de jongere generaties weinig betrokkenheid. Dat is dan weleens lastig. Je kunt nieuwe dingen lanceren, maar het moet wel gedragen worden.”

Toch is het niet zo dat de kerkelijke interesse er onder ‘jongeren’ totaal niet is, ook in Hengelo merkte Van den Berg een landelijke trend. “Ook hier heb ik twintigers en dertigers ontmoet, die als het ware zijn aan komen lopen, het christelijk geloof herontdekt hebben”, vertelt de afzwaaiende dominee. “Maar dat zijn er natuurlijk geen honderden tegelijk, dat is ook niet de verwachting. Het is wel iets dat als kerk wordt opgepakt, om daar nog beter op in te spelen. Voor mij stopt dat nu. In die zin ben je als dominee een voorbijganger. Je werkt, je ploegt, je bent bezig, maar uiteindelijk is het de gemeenschap die het hier moet doen.”

Benaderbaar
Of haar rol in Wapenveld – in een gebied met een aanzienlijk sterkere christelijke signatuur – anders zal zijn? “Ik denk wel dat ze daar iets formeler zijn met de dominee, mensen zullen op een andere manier naar mij kijken. Al zal ik toch vooral mezelf blijven, dat is hoe ik er altijd insta. Zo van: ze wennen wel weer aan me. Voor de begrippen daar zal ik waarschijnlijk meer benaderbaar zijn, meer down to earth. Het is een heel andere streek, dat maakt het juist interessant. Als het meer van hetzelfde was, dan weet ik niet of ik deze stap had gemaakt.”

Wel hetzelfde blijft het basisidee dat Van den Berg in haar werk meedraagt: de overtuiging dat een kerk niet enkel een statisch gebouw is, maar bovenal een gemeenschap van mensen, die ook zomaar op een andere plek kan neerstrijken. Zo waren er rondom Hengelo openluchtdiensten in de buitengebieden, in Veldhoek, Varssel en Bekveld. “Als je het hebt over buiten de kerkmuren kijken, dan past dat daar natuurlijk helemaal in”, klinkt het bij Van den Berg. “Ik hoop dat dit balletje wat doorrolt. Want wat mij betreft kan er nog veel meer.”

Leenfonds
Daarbij noemt de dominee als voorbeeld het leenfonds dat de Hengelose diaconie – in navolging van buurtgemeenten – heeft opgericht, voor dorpsbewoners die kleine schulden hebben opgelopen. “Dat fonds neemt schulden van mensen over zodat zij er op een fatsoenlijke manier weer vanaf kunnen komen en niet nog verder in de problemen raken”, legt Van den Berg uit. “Daarvan denk ik: ja, zulke initiatieven, er zo voor de mensen zijn, dat mag als kerk nog veel meer. Je hebt pas betekenis als je écht iets kunt doen voor het dorp.”

Kijkt de vertrekkende dominee terug op haar vier jaar in Hengelo, dan gaan de gedachten uiteraard ook naar de trouwe kerkbezoekers, naar het vertrouwen dat ze kreeg van de mensen. En het grote buitengebied, daar genoot ze van. “Even die tien minuten fietsen, via de achterdeur bij iemand naar binnen, dat gezellige praatje bij de eerste ontmoeting, dat ga ik wel missen. Wat ik mijn opvolger zou willen meegeven? Nouja, dat dus in de eerste plaats, dat het hier gemoedelijk is. En daarnaast: blijf als kerk openstaan, zoek de verbinding, schroom niet om bij momenten anders te denken. Ik hoop dat ik daarin een beetje een aanzet heb gegeven.”